Pokrzywa – jak stosować ją w kuchni i kosmetyce?

Liście pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica L.) najczęściej się parzy, a korzeń gotuje w formie odwaru. Liście wykorzystuje się głównie do pielęgnacji włosów i skóry oraz przygotowania naparu, natomiast korzeń ma inne zastosowanie, między innymi w preparatach wspierających układ moczowy. Sposób przygotowania trzeba dopasować do części rośliny.

Liście czy korzeń pokrzywy?

Różnica między tymi surowcami nie sprowadza się wyłącznie do wyglądu. Mają odmienny skład i dlatego przygotowuje się je inaczej. Liście są delikatne i nadają się do parzenia, a twardy, włóknisty korzeń wymaga gotowania, aby uzyskać odwar.

Jak stosować pokrzywę na włosy i skórę?

Zewnętrzne preparaty z liści mogą uzupełniać pielęgnację skóry głowy, zwłaszcza gdy włosy szybko się przetłuszczają albo są matowe. Nie należy traktować ich jako leczenia przyczyn wypadania włosów. Przy nasilonym lub nagłym wypadaniu potrzebna jest konsultacja dermatologiczna albo trychologiczna.

Płukanka z liści pokrzywy

Płukanka jest przeznaczona do stosowania po myciu włosów. Tradycyjnie wykorzystuje się ją przy tendencji do przetłuszczania i jako sposób na odświeżenie skóry głowy.

Przygotuj ją w następujący sposób:

1. Wsyp 2 łyżki suszonych liści pokrzywy do naczynia.
2. Zalej susz 500 ml gorącej wody.
3. Przykryj naczynie i parz przez 20–30 minut.
4. Przecedź płyn, ostudź go i użyj jako ostatniego płukania po umyciu włosów.

Płukanki nie trzeba spłukiwać. Na początku stosuj ją 1–2 razy w tygodniu i obserwuj reakcję skóry głowy. Pokrzywa może delikatnie przyciemniać jasne włosy, dlatego osoby z blond pasmami powinny zachować ostrożność.

Wcierka z naparu

Wcierka trafia bezpośrednio na skórę głowy, a nie na całą długość włosów. Sam masaż może poprawiać rozprowadzenie preparatu, ale nie oznacza to, że pokrzywa zatrzyma łysienie androgenowe. W tym przypadku potrzebna jest diagnoza przyczyny i leczenie dobrane przez specjalistę.

Domową wcierkę przygotujesz tak:

1. Zalej 2 łyżki suszonych liści 250 ml wrzącej wody.
2. Parz napar pod przykryciem przez 15–20 minut.
3. Przecedź płyn i poczekaj, aż ostygnie do temperatury letniej.
4. Wmasuj niewielką ilość w czystą skórę głowy i pozostaw bez spłukiwania lub zmyj po kilku godzinach, jeśli pojawi się obciążenie albo podrażnienie.

Wcierkę stosuj co drugi dzień lub kilka razy w tygodniu, zależnie od tolerancji skóry. Nie dodawaj olejków eterycznych bez próby uczuleniowej, ponieważ mogą podrażniać skórę.

Kompres i tonik do skóry

Ostudzony napar z liści można wykorzystać jako prosty tonik do skóry tłustej lub mieszanej. Przed pierwszym użyciem wykonaj próbę na małym fragmencie skóry. Przy kompresie nasącz gazę naparem, przyłóż ją na około 15 minut, a następnie delikatnie osusz skórę. Jeśli pojawi się pieczenie, świąd lub wysypka, zrezygnuj z preparatu.

Jak stosować pokrzywę wewnętrznie?

Liście przygotowuje się jako napar, czyli zalewa gorącą wodą i pozostawia do naciągnięcia. Korzeń wymaga odwaru, ponieważ jego twarda struktura nie uwalnia składników w takim stopniu podczas krótkiego parzenia.

Napar z liści do picia

Do przygotowania naparu użyj 1–2 łyżek suszonych liści na około 250 ml wrzącej wody. Parz pod przykryciem 10–15 minut, a następnie przecedź. W materiałach zielarskich spotyka się stosowanie jednej lub dwóch filiżanek dziennie, ale przy chorobach przewlekłych i stałym leczeniu dawkę trzeba skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Liście pokrzywy można też wykorzystać w kuchni. Świeże należy dokładnie rozdrobnić albo poddać obróbce cieplnej, aby usunąć działanie parzących włosków. Pasują do zup, pesto, past kanapkowych i farszów. Złożone kuracje sokiem ze świeżej pokrzywy wymagają większej ostrożności niż zwykły dodatek kulinarny, ponieważ trudniej kontrolować dawkę i działanie moczopędne.

Odwar z korzenia

Korzeń pokrzywy stosuje się jako osobny surowiec zielarski. Tradycyjnie wykorzystywano go w preparatach wspierających prawidłowe oddawanie moczu i przy dolegliwościach związanych z prostatą. Nie zastępuje on diagnostyki urologicznej, szczególnie gdy występuje ból, krew w moczu albo nagła zmiana sposobu oddawania moczu.

Podstawowy odwar przygotuj według tych kroków:

1. Wsyp 1 łyżkę pociętego, suszonego korzenia do garnka.
2. Zalej surowiec 200 ml letniej wody.
3. Doprowadź do wrzenia i gotuj na małym ogniu pod przykryciem przez 10 minut.
4. Zostaw na 15 minut, przecedź i nie przechowuj długo w temperaturze pokojowej.

W dostępnych recepturach zielarskich spotyka się picie odwaru po jednej szklance dwa razy dziennie, między posiłkami. Takie dawkowanie nie będzie właściwe dla każdego, zwłaszcza przy chorobach nerek, ograniczeniu płynów lub przyjmowaniu leków. Korzeń stosowany zewnętrznie przygotowuje się podobnie, lecz przy większej ilości wody, na przykład 2 łyżki surowca gotowane przez 15 minut w 300 ml wody. Po ostudzeniu płyn można nanieść na skórę głowy, jeśli nie wywołuje podrażnienia.

Kiedy zachować szczególną ostrożność?

Pokrzywa może zwiększać wydalanie moczu i wpływać na działanie niektórych leków. Brakuje też wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo jej doustnego stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią.

Przed rozpoczęciem kuracji skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli dotyczy Cię którykolwiek z poniższych punktów:

• Przyjmujesz leki moczopędne, leki na nadciśnienie, preparaty wpływające na poziom cukru albo leki przeciwzakrzepowe.
• Masz przewlekłą chorobę nerek, niewydolność serca albo zalecono Ci ograniczenie podaży płynów.
• Jesteś w ciąży, karmisz piersią lub chcesz podać preparat dziecku.
• Masz alergię na pokrzywę albo po zastosowaniu pojawiły się wysypka, świąd, ból brzucha lub nasilone zaburzenia żołądkowe.

Przy dolegliwościach prostaty nie sięgaj po korzeń wyłącznie na podstawie objawów. Częste oddawanie moczu, słaby strumień lub uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza wymagają oceny lekarskiej.

Najprostsza zasada brzmi: liście parz, korzeń gotuj. W pielęgnacji liczy się regularność i obserwacja skóry, a przy stosowaniu doustnym – szczególnie przy lekach lub chorobach przewlekłych – wcześniejsza konsultacja.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej, diagnozy ani leczenia. W przypadku ciąży, chorób nerek, dolegliwości prostaty lub stałego przyjmowania leków skonsultuj stosowanie pokrzywy z lekarzem albo farmaceutą.