Miedź – jakie są objawy niedoboru w organizmie?

Niedobór miedzi występuje rzadko, ale może prowadzić do anemii, zaburzeń neurologicznych, osłabienia kości i większej podatności na infekcje. Objawy nie są charakterystyczne, dlatego nie da się potwierdzić deficytu na podstawie samopoczucia. Potrzebna jest ocena lekarska i badania krwi, a suplementacji nie należy rozpoczynać na własną rękę.

Dlaczego miedź jest potrzebna organizmowi?

Miedź jest mikroelementem i kofaktorem enzymów, czyli składnikiem niezbędnym do ich prawidłowego działania. Uczestniczy między innymi w metabolizmie żelaza, produkcji energii, syntezie neuroprzekaźników oraz tworzeniu kolagenu i elastyny. Wspiera też prawidłową pracę układu nerwowego, odpornościowego i kostnego.

W surowicy miedź jest transportowana głównie z udziałem ceruloplazminy. Pierwiastek wchodzi również w skład dysmutazy ponadtlenkowej, enzymu uczestniczącego w ochronie komórek przed reaktywnymi formami tlenu. U osób zdrowych, które odżywiają się różnorodnie, niedobór miedzi nie jest częsty. Może jednak pojawić się przy zaburzeniach wchłaniania, niedożywieniu lub długotrwałym przyjmowaniu dużych dawek cynku.

Jakie są objawy niedoboru miedzi?

Objawy niedoboru miedzi często przypominają symptomy innych chorób i niedoborów, dlatego nie powinny być traktowane jako samodzielna diagnoza. Możliwe oznaki dotyczą kilku układów:

• Układ krwionośny – niedokrwistość, czasem słabo reagująca na samo leczenie żelazem, oraz neutropenia lub granulocytopenia.
• Układ nerwowy – mrowienie i drętwienie kończyn, neuropatie, osłabienie mięśni, zaburzenia koordynacji, równowagi lub chodu.
• Odporność – większa podatność na infekcje i gorsza tolerancja zakażeń.
• Kości i tkanka łączna – osłabienie kości, osteopenia lub osteoporoza, większa skłonność do złamań oraz zaburzenia struktury kolagenu.
• Skóra i włosy – zmniejszenie pigmentacji skóry lub włosów, utrata ich prawidłowego zabarwienia i pogorszenie elastyczności skóry.
• Samopoczucie i metabolizm – przewlekłe zmęczenie, osłabienie, zaburzenia gospodarki lipidowej, w tym podwyższone stężenie cholesterolu.

Ciężki niedobór może mieć szczególne znaczenie u dzieci, ponieważ miedź uczestniczy w rozwoju układu nerwowego i kości. Wrodzona choroba Menkesa należy do rzadkich przyczyn zaburzeń gospodarki tym pierwiastkiem. Jej objawy pojawiają się we wczesnym dzieciństwie i wymagają pilnej diagnostyki specjalistycznej.

Skąd bierze się niedobór miedzi?

Najczęściej problem nie wynika z pojedynczego dnia ubogiego w miedź, lecz z zaburzonego wchłaniania albo zwiększonego zapotrzebowania. Ryzyko rośnie między innymi przy celiakii, przewlekłych chorobach jelit, zespole krótkiego jelita, po operacji bariatrycznej, w niedożywieniu oraz przy długotrwałym żywieniu pozajelitowym. Miedź może być także tracona w przebiegu niektórych chorób nerek.

Szczególne znaczenie ma relacja między miedzią a cynkiem. Nadmiar cynku może ograniczać wchłanianie miedzi, zwłaszcza gdy pochodzi z długotrwale stosowanych suplementów. Z tego powodu przyjmowanie wysokich dawek cynku bez wskazań może po czasie wywołać wtórny niedobór miedzi. Na jej gospodarkę mogą wpływać także niektóre leki, w tym długotrwale stosowane preparaty zmniejszające kwaśność soku żołądkowego. Nie oznacza to, że należy samodzielnie odstawiać leczenie, lecz że informację o wszystkich lekach i suplementach trzeba przekazać lekarzowi.

Rzadkie przyczyny genetyczne obejmują chorobę Menkesa oraz chorobę Wilsona. W chorobie Wilsona problem polega przede wszystkim na nieprawidłowym metabolizmie i gromadzeniu miedzi w tkankach, dlatego niskie stężenie miedzi całkowitej we krwi nie zawsze oznacza prosty niedobór komórkowy.

Niedobór i nadmiar miedzi – jak je odróżnić?

Podobne, mało charakterystyczne dolegliwości mogą pojawić się przy różnych zaburzeniach gospodarki miedzią. Orientacyjne zestawienie nie zastępuje badań, ale pokazuje, dlaczego sam objaw nie wystarcza do rozpoznania:

Jak zbadać poziom miedzi i czy ją suplementować?

Przy podejrzeniu niedoboru lekarz może zlecić oznaczenie miedzi w surowicy oraz stężenia ceruloplazminy. Wyniki interpretuje się razem z morfologią krwi, parametrami gospodarki żelazowej, czynnością wątroby i informacjami o diecie, chorobach oraz przyjmowanych preparatach. Sam wynik miedzi nie zawsze odzwierciedla jej zapasy w tkankach, a jego wartość może zmieniać się między innymi w przebiegu stanu zapalnego.

Badania są szczególnie uzasadnione przy anemii lub neutropenii o niejasnej przyczynie, objawach neurologicznych, chorobach przewodu pokarmowego, po operacji bariatrycznej oraz po długotrwałej suplementacji cynku. Pilnej konsultacji wymagają nasilające się zaburzenia chodu, równowagi, czucia lub siły mięśni.

Nie przyjmuj miedzi bez potwierdzenia niedoboru i konsultacji medycznej. Nadmiar tego pierwiastka może powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe i uszkadzać wątrobę, a suplementacja może zaburzać równowagę z cynkiem. W przypadku podejrzenia choroby Wilsona, choroby Menkesa, choroby wątroby lub niewydolności nerek samodzielne stosowanie preparatów z miedzią jest szczególnie ryzykowne.

Jak dostarczać miedź z dietą?

U większości zdrowych osób różnorodna dieta pokrywa zapotrzebowanie na ten mikroelement. Dobrymi źródłami miedzi są:

• wątróbka, zwłaszcza cielęca, oraz inne podroby;
• orzechy i nasiona, między innymi słonecznika, sezamu i dyni;
• kakao i gorzka czekolada;
• rośliny strączkowe, takie jak soczewica, soja i fasola;
• produkty pełnoziarniste, otręby i kasze;
• owoce morza, w tym ostrygi i skorupiaki.

Sama obecność miedzi w jadłospisie nie gwarantuje prawidłowego wchłaniania. Znaczenie mają choroby przewodu pokarmowego, skład całej diety i stosowane suplementy, zwłaszcza preparaty zawierające cynk. Jeśli objawy utrzymują się mimo prawidłowego odżywiania, właściwym krokiem jest diagnostyka, a nie zwiększanie dawki suplementu.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku podejrzenia niedoboru miedzi, choroby przewlekłej lub niepokojących objawów skonsultuj się z lekarzem.