Czym jest lukrecja? Właściwości i zastosowanie rośliny

Lukrecja (Glycyrrhiza glabra) to wieloletnia bylina z rodziny bobowatych, której korzeń od tysięcy lat wykorzystuje się w ziołolecznictwie. Zawiera glicyryzynę odpowiadającą za bardzo słodki smak oraz część właściwości przeciwzapalnych i wykrztuśnych. Ten sam związek może jednak podnosić ciśnienie, obniżać poziom potasu i powodować zatrzymywanie wody, dlatego standardowych preparatów z lukrecją nie należy stosować bez ograniczeń.

Czym jest lukrecja?

Lukrecja to rodzaj bylin obejmujący kilkadziesiąt gatunków. Największe znaczenie lecznicze ma lukrecja gładka, czyli Glycyrrhiza glabra. Roślina pochodzi z południowej Europy i części Azji, a jej surowcem zielarskim jest przede wszystkim rozgałęzione kłącze oraz korzeń. Właśnie z nich przygotowuje się susz, odwary i ekstrakty.

Korzeń lukrecji był wykorzystywany w tradycji chińskiej, indyjskiej, egipskiej, greckiej i rzymskiej. Ceniono go za słodki, korzenny smak oraz zastosowanie przy dolegliwościach dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Współcześnie ekstrakty trafiają także do kosmetyków, produktów spożywczych i preparatów do higieny jamy ustnej.

Jakie składniki zawiera korzeń lukrecji?

Najważniejszym związkiem w korzeniu jest glicyryzyna, czyli saponina trójterpenowa. W zależności od surowca może stanowić około 5–14% jego zawartości. Odpowiada za charakterystyczną słodycz lukrecji, ale wpływa też na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu. Dlatego jest jednocześnie substancją odpowiadającą za część korzystnych działań i głównym powodem ograniczeń w stosowaniu.

W korzeniu występują także flawonoidy, między innymi glabrydyna i likwirytyna, a także kumaryny, polisacharydy i inne saponiny. Ich działanie może wspierać aktywność przeciwutleniającą, przeciwzapalną i rozkurczową, jednak nie oznacza to, że lukrecja leczy każdą dolegliwość ani że zastępuje terapię zaleconą przez lekarza. Najważniejsze składniki można uporządkować następująco:

• Glicyryzyna – nadaje korzeniowi intensywnie słodki smak, wspiera działanie wykrztuśne i przeciwzapalne, lecz przy większej ekspozycji może zwiększać ciśnienie oraz obniżać stężenie potasu.
• Flawonoidy – wykazują potencjał antyoksydacyjny i mogą wspierać łagodzenie stanów zapalnych oraz skurczów mięśni gładkich.
• Kumaryny i pozostałe saponiny – uzupełniają profil biologiczny surowca, między innymi w preparatach stosowanych miejscowo i wykrztuśnie.
• Cukry naturalne – współtworzą słodki smak korzenia, który jest znacznie intensywniejszy niż słodycz sacharozy.

Gdzie wykorzystuje się lukrecję?

Zastosowanie lukrecji zależy od formy preparatu i zawartości glicyryzyny. W medycynie roślinnej korzeń bywa składnikiem mieszanek na kaszel, chrypkę i podrażnienie gardła, ponieważ może ułatwiać odkrztuszanie. W preparatach dotyczących przewodu pokarmowego wykorzystuje się jego potencjalne działanie osłonowe na błony śluzowe. Nie zastępuje ono diagnostyki ani leczenia choroby wrzodowej, refluksu czy zakażenia Helicobacter pylori.

Ekstrakty z lukrecji pojawiają się również w kosmetykach do skóry wrażliwej, naczynkowej i skłonnej do podrażnień. Glabrydyna jest stosowana w produktach ukierunkowanych na wyrównywanie kolorytu skóry. W przemyśle spożywczym korzeń służy jako składnik cukierków, napojów i mieszanek smakowych.

Kto powinien uważać na lukrecję?

Największe ryzyko wiąże się z regularnym przyjmowaniem większych ilości glicyryzyny. Związek ten może wywołać obraz nazywany pseudoaldosteronizmem. Organizm zatrzymuje wtedy sód i wodę, zwiększa wydalanie potasu, a ciśnienie tętnicze może wzrosnąć. Konsekwencją bywa hipokaliemia, czyli niedobór potasu, obrzęki, bóle głowy, osłabienie oraz zaburzenia rytmu serca.

Przed zastosowaniem doustnych preparatów z lukrecją konsultacja z lekarzem lub farmaceutą jest szczególnie ważna w następujących sytuacjach:

• Nadciśnienie tętnicze, choroby serca lub skłonność do obrzęków.
• Niski poziom potasu, choroby nerek, marskość wątroby albo inne przewlekłe choroby tych narządów.
• Ciąża i karmienie piersią, ponieważ dane dotyczące bezpieczeństwa są niewystarczające.
• Stałe przyjmowanie leków moczopędnych, hipotensyjnych, glikokortykosteroidów, leków przeciwarytmicznych lub innych preparatów wpływających na potas.
• Planowane stosowanie u dziecka, zwłaszcza bez wyraźnego zalecenia pediatry.

W przypadku nadciśnienia odpowiedź na pytanie, czy lukrecja może podnosić ciśnienie, brzmi: tak, szczególnie gdy zawiera glicyryzynę i jest stosowana regularnie. Pojawienie się obrzęków, kołatania serca, silnego bólu głowy lub wyraźnego osłabienia powinno skłonić do przerwania preparatu i zasięgnięcia porady medycznej.

Jak stosować korzeń lukrecji i czym jest DGL?

Suszony korzeń może być używany do przygotowania odwaru, ale dokładne proporcje należy sprawdzić na opakowaniu konkretnego surowca. Przykładowy sposób przygotowania wygląda następująco:

1. Odmierzyć około 3–5 g rozdrobnionego korzenia i zalać go szklanką zimnej wody.
2. Gotować na małym ogniu przez około 5 minut.
3. Odstawić na maksymalnie 15 minut, a następnie przecedzić.
4. Stosować wyłącznie krótkotrwale i zgodnie z ulotką, bez samodzielnego przedłużania kuracji ponad 4–6 tygodni.

Podane ilości nie są uniwersalnym dawkowaniem dla każdego, ponieważ preparaty różnią się stężeniem. Szczególnej ostrożności wymagają ekstrakty i suplementy, w których zawartość glicyryzyny może być skoncentrowana.

DGL oznacza lukrecję odglicyryzynowaną. W procesie produkcji usuwa się z niej większość glicyryzyny, aby ograniczyć ryzyko wpływu na ciśnienie i poziom potasu. DGL stosuje się głównie w preparatach przeznaczonych do wspierania błony śluzowej żołądka, często w formie tabletek do żucia. Nie należy jednak traktować jej jako całkowicie obojętnej dla organizmu. Osoby chore, przyjmujące leki, ciężarne i karmiące powinny skonsultować także tę formę z lekarzem.

Lukrecja może być wartościowym składnikiem preparatów zielarskich i kosmetycznych, ale korzyści dotyczą przede wszystkim określonych zastosowań, a nie bezwarunkowej suplementacji. Standardowy korzeń zawierający glicyryzynę nie jest dobrym wyborem dla osób z nadciśnieniem, chorobami nerek, zaburzeniami potasu lub przyjmujących leki wpływające na gospodarkę wodno-elektrolitową.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.