Kwas foliowy – na co pomaga u mężczyzn?

Kwas foliowy, czyli witamina B9, jest potrzebny także mężczyznom – uczestniczy w syntezie DNA, przemianach homocysteiny, pracy układu nerwowego i produkcji krwinek. Nie ma jednak mocnych dowodów, że jego suplementacja u zdrowych mężczyzn poprawia jakość nasienia lub zwiększa szanse na poczęcie.

Dlaczego mężczyzna potrzebuje kwasu foliowego?

Witamina B9 nie jest składnikiem przeznaczonym wyłącznie dla kobiet planujących ciążę. Organizm każdego człowieka wykorzystuje ją w procesach związanych z podziałem komórek, syntezą DNA i przemianami aminokwasów. Niedobór może zaburzać tworzenie krwinek i prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej.

U mężczyzn kwas foliowy wspiera przede wszystkim ogólne funkcjonowanie układu krążenia, nerwowego i krwiotwórczego. Jego udział w spermatogenezie jest biologicznie uzasadniony, ponieważ produkcja plemników wymaga prawidłowej syntezy materiału genetycznego. Nie oznacza to jednak, że dodatkowa tabletka przyniesie korzyść każdemu mężczyźnie.

Jaką rolę pełni witamina B9 w organizmie mężczyzny?

Jednym z ważnych zadań folianów jest udział w reakcjach, w których powstają i są modyfikowane związki potrzebne do budowy DNA. Witamina B9 uczestniczy także w przemianie homocysteiny. Podwyższone stężenie tego aminokwasu wiąże się z większym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, ale samo przyjmowanie kwasu foliowego nie zastępuje oceny całego profilu ryzyka ani leczenia zaleconego przez lekarza.

Przy niedoborze folianów mogą powstawać nieprawidłowe, duże krwinki czerwone, co prowadzi do niedokrwistości megaloblastycznej. Ryzyko niedoboru rośnie między innymi przy niedostatecznie urozmaiconej diecie, zaburzeniach wchłaniania, nadużywaniu alkoholu oraz stosowaniu niektórych leków. Objawy, takie jak przewlekłe zmęczenie, bladość, duszność czy problemy z koncentracją, nie wskazują jednak wyłącznie na brak witaminy B9 i wymagają diagnostyki.

Czy kwas foliowy pomaga na męską płodność?

Teoretycznie witamina B9 może mieć znaczenie dla jakości plemników. Spermatogeneza wymaga prawidłowego kopiowania DNA, a foliany uczestniczą w syntezie kwasów nukleinowych i przemianach jednowęglowych. Z tego powodu niedobór może niekorzystnie wpływać na komórki rozrodcze.

Mechanizm biologiczny nie jest jednak równoznaczny z potwierdzoną korzyścią z suplementacji. W randomizowanym badaniu opublikowanym w 2020 roku w czasopiśmie „JAMA”, obejmującym 2370 mężczyzn, po sześciu miesiącach stosowania kwasu foliowego i cynku nie wykazano istotnej poprawy liczby, ruchliwości ani morfologii plemników w porównaniu z placebo. Nie zwiększył się także odsetek żywych urodzeń.

Wyniki te sugerują, że u mężczyzn bez rozpoznanego niedoboru rutynowa suplementacja nie poprawia w zauważalny sposób podstawowych parametrów nasienia ani szans na poczęcie. Pojedyncze badania wskazywały na zmiany w wybranych wskaźnikach, ale nie zmienia to ogólnego wniosku dotyczącego braku potwierdzonej korzyści klinicznej.

Suplement z kwasem foliowym nie jest leczeniem niepłodności i nie gwarantuje poprawy nasienia. Jeśli para bezskutecznie stara się o dziecko, potrzebna jest ocena obojga partnerów, a nie samodzielne zwiększanie dawek witamin.

Gdzie znaleźć foliany i ile ich potrzebuje mężczyzna?

Zalecane spożycie folianów dla dorosłego mężczyzny wynosi 400 μg dziennie. W pierwszej kolejności warto pokrywać zapotrzebowanie dietą, ponieważ prawidłowo zbilansowany jadłospis zwykle dostarcza wielu witamin i składników mineralnych jednocześnie.

Najlepsze źródła witaminy B9 w codziennym menu to:

• Zielone warzywa liściaste – między innymi szpinak, jarmuż, sałata i natka pietruszki.
• Warzywa i produkty roślinne – na przykład brokuły, rośliny strączkowe, orzechy, nasiona, kasze i pełnoziarniste produkty zbożowe.
• Podroby – szczególnie wątróbka, która zawiera dużo folianów, ale nie powinna być jedynym źródłem tej witaminy.
• Jaja i wybrane produkty mleczne – dostarczają mniejszych ilości witaminy B9, lecz mogą uzupełniać różnorodną dietę.

Foliany są wrażliwe na światło, wysoką temperaturę i wypłukiwanie do wody. Warzywa liściaste najlepiej przechowywać krótko, w chłodnym i zaciemnionym miejscu. Gotowanie w dużej ilości wody może zwiększać straty, dlatego korzystniejsze bywa krótkie gotowanie na parze, duszenie lub spożywanie części warzyw na surowo.

Kiedy rozważyć suplementację?

Decyzja o przyjmowaniu preparatu powinna wynikać z jadłospisu, stanu zdrowia i wyników badań. Przy podejrzeniu niedoboru lekarz może zlecić oznaczenie folianów, morfologię oraz – zależnie od sytuacji – homocysteinę i witaminę B12. Samodzielne przyjmowanie wysokich dawek nie jest dobrym sposobem na ocenę, czy problem rzeczywiście istnieje.

W przypadku nieprawidłowych wyników, chorób przewodu pokarmowego, zaburzeń wchłaniania, przewlekłego stosowania określonych leków lub nieprawidłowej morfologii suplementacja może być uzasadniona, ale jej dawkę powinien ustalić specjalista. Przy staraniach o dziecko nie należy traktować kwasu foliowego jako zamiennika diagnostyki męskiej niepłodności.

Dla większości zdrowych mężczyzn najrozsądniejszym podejściem jest urozmaicona dieta, a następnie badania i konsultacja, jeśli występują objawy niedoboru, nieprawidłowe wyniki lub trudności z poczęciem. Kwas foliowy jest potrzebny organizmowi, lecz bez stwierdzonego niedoboru suplementacja nie musi przynosić dodatkowej korzyści.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnostyki.