Kwiat dziewanny – jak stosować i jakie ma właściwości?
Kwiat dziewanny działa powlekająco i wykrztuśnie, dlatego najczęściej stosuje się go przy podrażnieniu gardła, chrypce oraz kaszlu. Najprościej przygotować napar, ale przed wypiciem trzeba go dokładnie przefiltrować. Drobne włoski obecne w kwiatach mogą podrażniać gardło.
Jakie właściwości ma kwiat dziewanny?
Surowcem zielarskim jest głównie kwiat dziewanny, określany jako Verbasci flos. Wykorzystuje się między innymi kwiaty dziewanny wielkokwiatowej (Verbascum densiflorum), drobnokwiatowej i kutnerowatej. Zawierają one śluzy roślinne, saponiny, flawonoidy i irydoidy.
Śluzy tworzą na powierzchni błon śluzowych delikatną warstwę ochronną. Dzięki temu napar może łagodzić suchość, drapanie w gardle i chrypkę. Saponiny wspierają rozrzedzanie wydzieliny i ułatwiają jej odkrztuszanie, dlatego dziewanna bywa stosowana zarówno przy suchym, jak i mokrym kaszlu.
Preparaty z kwiatu dziewanny wykorzystuje się także zewnętrznie. Napar może służyć jako płukanka do gardła, tonik do skóry lub składnik kompresu. Nie zastępuje jednak leczenia infekcji, chorób skóry ani przewlekłych dolegliwości.
Jak przygotować napar z dziewanny?
Do picia najlepiej użyć suszu ze sprawdzonego źródła. Tradycyjna proporcja to jedna łyżka kwiatów na szklankę wody. Przy delikatniejszym naparze można zastosować 1–2 łyżeczki suszu.
Przygotowanie naparu wygląda następująco:
- Zalej kwiaty szklanką ciepłej, przegotowanej wody.
- Podgrzej całość do momentu wrzenia, a następnie zdejmij naczynie z ognia.
- Przykryj i odstaw na około 15 minut.
- Przecedź napar przez gęste sitko, kilkakrotnie złożoną gazę albo filtr do kawy.
Ostatni etap jest najważniejszy. Samo przelanie naparu przez luźne sitko może nie usunąć wszystkich włosków z kwiatów. Ich pozostałości mogą wywołać drapanie i podrażnienie gardła. Napar pije się zwykle po jedzeniu, małymi łykami, zgodnie z dawkowaniem podanym na opakowaniu surowca. W materiałach zielarskich spotyka się porcję pół szklanki 2–3 razy dziennie, ale nie należy traktować jej jako uniwersalnego schematu dla każdego preparatu.
Jak przygotować olejek z dziewanny?
Olejek z kwiatów dziewanny jest maceratem, czyli wyciągiem uzyskiwanym przez dłuższe trzymanie surowca w oleju. Stosuje się go zewnętrznie, między innymi do pielęgnacji suchej skóry lub jako składnik domowych preparatów.
Podstawowy sposób przygotowania maceratu obejmuje następujące czynności:
- Umieść 50 g suszonych kwiatów w czystym, suchym słoiku.
- Zalej surowiec 250 ml oliwy z oliwek albo oleju migdałowego.
- Zamknij naczynie i odstaw w ciemne miejsce na około 8 dni.
- Przefiltruj olej i przelej go do czystej, najlepiej ciemnej butelki.
Nie należy wkraplać oleju do ucha, jeśli istnieje podejrzenie uszkodzenia lub przerwania błony bębenkowej, wyciek z ucha, silny stan zapalny albo wcześniejsza operacja. W takich sytuacjach potrzebna jest ocena lekarska. Olejek nie powinien być też podgrzewany bezpośrednio na dużym ogniu. Jeśli ma być użyty przy uchu, jego temperaturę należy sprawdzić przed zastosowaniem, a najlepiej skonsultować taką metodę z lekarzem lub farmaceutą.
Jaką formę dziewanny wybrać?
Forma preparatu powinna zależeć od tego, czy chodzi o wsparcie dróg oddechowych, czy o zastosowanie na skórę. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:
| Forma | Zastosowanie główne | Sposób użycia |
|---|---|---|
| Napar | Kaszel, chrypka, podrażnione gardło | Po dokładnym przefiltrowaniu do picia lub płukania gardła |
| Olej | Zastosowanie zewnętrzne, pielęgnacja skóry, preparaty do ucha | Na skórę lub tylko do ucha bez podejrzenia uszkodzenia błony bębenkowej |
| Nalewka | Cera ze skłonnością do przetłuszczania, oczyszczanie skóry | Wyłącznie zewnętrznie, po rozważeniu próby na małym obszarze skóry |
Nalewkę można przygotować przez zalanie 50 g kwiatów 150 ml białego, wytrawnego wina lub alkoholu o stężeniu 20–30% i odstawienie na 7 dni w ciemnym miejscu. Po filtracji nie należy jej pić bez wyraźnych zaleceń specjalisty. Alkoholowe wyciągi mogą podrażniać skórę, dlatego przed zastosowaniem na większej powierzchni warto wykonać próbę na małym fragmencie.
Kiedy nie stosować dziewanny?
Dane dotyczące bezpieczeństwa kwiatu dziewanny w niektórych grupach są niewystarczające. Z tego powodu preparatów doustnych nie zaleca się dzieciom poniżej 12. roku życia, kobietom w ciąży ani kobietom karmiącym piersią bez wcześniejszej konsultacji medycznej.
Szczególną ostrożność powinny zachować również osoby ze skłonnością do alergii. Przerwij stosowanie, jeśli pojawią się wysypka, świąd, obrzęk, nasilone podrażnienie gardła, ból brzucha lub biegunka. Przed użyciem zewnętrznym nowego preparatu można wykonać próbę na niewielkim fragmencie skóry.
Nie lecz samodzielnie dziewanną objawów, które mogą wskazywać na poważniejszą infekcję. Konsultacji wymagają zwłaszcza:
- kaszel utrzymujący się lub wyraźnie nasilający się przez kilka dni,
- duszność, świszczący oddech albo ból w klatce piersiowej,
- wysoka gorączka lub silne osłabienie,
- krwioplucie albo ropna wydzielina,
- ból ucha z wyciekiem lub pogorszeniem słuchu.
Jak zbierać i przechowywać kwiat dziewanny?
Jakość surowca wpływa na jego trwałość i bezpieczeństwo. Kwiaty najlepiej pozyskiwać z czystego, nieskażonego miejsca albo kupować od sprawdzonego dostawcy.
Przy zbiorze i suszeniu przydadzą się następujące zasady:
- Zbieraj rozwinięte kwiaty w suchy, słoneczny dzień, gdy zniknie poranna rosa.
- Rozkładaj surowiec cienką warstwą w przewiewnym, zacienionym miejscu.
- Susz kwiaty szybko, aby ograniczyć ciemnienie i ryzyko pleśnienia.
- Przechowuj wysuszony surowiec w szczelnym opakowaniu, z dala od światła i wilgoci.
Domowy syrop z kwiatów dziewanny jest możliwy do przygotowania, ale wymaga świeżego surowca z pewnego miejsca, dokładnego filtrowania i higienicznego rozlewu. Jeśli zależy Ci na prostszym rozwiązaniu, wybierz gotowy preparat i stosuj go zgodnie z etykietą. Osoby z cukrzycą powinny sprawdzić zawartość cukru w syropie.
Kwiat dziewanny – najważniejsze zasady stosowania
Wybieraj surowiec ze sprawdzonego źródła, napar zawsze filtruj przez gęsty materiał lub filtr do kawy, a zastosowanie zewnętrzne oddzielaj od doustnego. Dzieci poniżej 12 lat, kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny stosować preparatów doustnych z dziewanny bez konsultacji z lekarzem. Przy przewlekłym kaszlu, duszności, gorączce lub bólu ucha zasięgnij porady medycznej zamiast przedłużać domową kurację.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i ma wyłącznie charakter informacyjny. W przypadku chorób przewlekłych, przyjmowania leków, ciąży, karmienia piersią lub nasilonych objawów skonsultuj stosowanie preparatów z lekarzem albo farmaceutą.
