Na co jest dziurawiec? Właściwości i zastosowanie lecznicze

Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) stosuje się głównie przy łagodnych dolegliwościach trawiennych oraz obniżonym nastroju. Nie jest jednak obojętną „zwykłą herbatką” – może osłabiać działanie wielu leków, w tym antykoncepcji hormonalnej, leków przeciwdepresyjnych i przeciwzakrzepowych, a także zwiększać wrażliwość skóry na słońce.

Na co pomaga dziurawiec?

Działanie ziela zależy od rodzaju preparatu. Wodny napar zawiera przede wszystkim związki wspierające pracę przewodu pokarmowego, natomiast wyciągi alkoholowe i olejowe lepiej ekstrahują hiperycynę oraz hiperforynę, którym przypisuje się wpływ na układ nerwowy i skórę.

Za część właściwości dziurawca odpowiadają hiperycyna i hiperforyna. Hiperycyna jest także związkiem związanym z działaniem fotouczulającym. Nie należy więc traktować preparatów z dziurawca jako zamiennika leczenia depresji ani stosować ich samodzielnie przy nasilonych objawach psychicznych.

Napar może łagodzić przejściowe wzdęcia, uczucie pełności i skurczowe dolegliwości brzucha. Trzeba zachować ostrożność przy podejrzeniu kamicy żółciowej, silnym bólu brzucha lub objawach choroby wątroby, ponieważ zioło nie zastępuje diagnostyki.

Dziurawiec a leki – najważniejsze ostrzeżenia

Substancje zawarte w dziurawcu mogą pobudzać aktywność enzymów układu cytochromu P450 oraz białka transportowego P-glikoproteiny. W efekcie niektóre leki są szybciej metabolizowane lub usuwane z organizmu, przez co ich stężenie i działanie mogą się zmniejszyć. Inny problem dotyczy łączenia dziurawca z preparatami wpływającymi na serotoninę.

Przed zastosowaniem preparatu sprawdź wszystkie przyjmowane leki. Szczególnej ostrożności wymagają:

• Antykoncepcja hormonalna – dziurawiec może zmniejszać jej skuteczność i zwiększać ryzyko nieplanowanej ciąży.
• Leki przeciwdepresyjne, zwłaszcza SSRI – połączenie może nadmiernie zwiększać aktywność serotoniny i prowadzić do groźnych objawów.
• Leki przeciwzakrzepowe, w tym warfaryna – zmiana ich stężenia może zaburzyć ochronę przeciwzakrzepową.
• Digoksyna – dziurawiec może osłabiać działanie tego leku stosowanego w chorobach serca.
• Leki przeciwpadaczkowe, między innymi fenytoina, karbamazepina i fenobarbital – możliwe jest zmniejszenie ich skuteczności.
• Niektóre leki przeciwwirusowe, immunosupresyjne i przeciwnowotworowe – obniżenie ich stężenia może mieć poważne konsekwencje kliniczne.

Nie łącz dziurawca z lekami przeciwdepresyjnymi, także dostępnymi na receptę, bez wyraźnej zgody lekarza. Objawy takie jak silne pobudzenie, drżenie, nasilone pocenie, biegunka, gorączka, sztywność mięśni czy zaburzenia świadomości wymagają pilnego kontaktu z pomocą medyczną.

Dlaczego trzeba uważać na słońce?

Hiperycyna może zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UVA i UVB. Po zastosowaniu preparatu reakcja może przypominać oparzenie słoneczne, powodować zaczerwienienie, pieczenie, obrzęk lub pęcherze. Ryzyko jest większe przy jasnej karnacji, dużej dawce oraz stosowaniu wyciągów zawierających więcej substancji czynnych.

W czasie kuracji nie korzystaj z solarium i ogranicz bezpośrednią ekspozycję na słońce. Chroń skórę odzieżą oraz preparatem z filtrem. Dotyczy to także stosowania zewnętrznego, zwłaszcza olejowych wyciągów z dziurawca.

Kiedy nie stosować dziurawca?

Samodzielne przyjmowanie preparatów nie jest dobrym rozwiązaniem w poniższych sytuacjach:

• ciąża i karmienie piersią, ponieważ brakuje wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo,
• przyjmowanie leków na stałe, szczególnie leków psychotropowych, hormonalnych, kardiologicznych lub przeciwzakrzepowych,
• nadwrażliwość na dziurawiec albo wcześniejsze reakcje skórne po jego zastosowaniu,
• choroby przewlekłe, leczenie po przeszczepie lub terapia przeciwnowotworowa,
• umiarkowana i ciężka depresja, myśli samobójcze albo szybko narastające objawy psychiczne.

Nie podawaj doustnych preparatów z dziurawca dzieciom i młodzieży bez decyzji lekarza. W przypadku ran, oparzeń lub zmian zapalnych skóry preparat zewnętrzny nie powinien zastępować oceny medycznej, zwłaszcza gdy rana jest głęboka, zakażona albo trudno się goi.

Jak przygotować napar z dziurawca?

Do przygotowania naparu wykorzystuje się suszone ziele lub saszetkę. Dokładne proporcje i częstotliwość stosowania powinny wynikać z ulotki konkretnego produktu, ponieważ zawartość substancji czynnych może się różnić. Napar nie jest równoważny standaryzowanemu ekstraktowi używanemu w preparatach wpływających na nastrój.

Przy domowym przygotowaniu naparu pomocne są następujące zasady:

• Zalej susz świeżo zagotowaną wodą i trzymaj naczynie pod przykryciem przez około 5–15 minut.
• Przy dolegliwościach trawiennych wypij napar w pobliżu posiłku, zgodnie z informacją na opakowaniu.
• Nie zwiększaj samodzielnie liczby filiżanek ani nie łącz naparu z tabletkami lub nalewką z dziurawca.
• Jeżeli planujesz kurację dłuższą niż kilka dni, przyjmujesz leki lub masz chorobę przewlekłą, skonsultuj wybór preparatu z lekarzem albo farmaceutą.

Napar, wyciąg alkoholowy i macerat olejowy nie mają takiego samego składu ani działania. Z tego powodu nie można przenosić dawkowania z jednej postaci na inną. Szczególnej ostrożności wymagają produkty reklamowane jako wspierające nastrój, ponieważ zwykle zawierają skoncentrowany ekstrakt.

Dziurawiec wymaga ostrożnego stosowania

Dziurawiec może wspierać trawienie, a standaryzowane wyciągi bywają stosowane przy łagodnie obniżonym nastroju. Jego działanie farmakologiczne wiąże się jednak z realnym ryzykiem. Przed użyciem trzeba sprawdzić interakcje z lekami, chronić skórę przed słońcem i nie traktować preparatu jako bezpiecznego dla każdego środka ziołowego.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Przed zastosowaniem dziurawca, szczególnie przy przyjmowaniu leków, ciąży, karmieniu piersią lub chorobie przewlekłej, skonsultuj się z lekarzem albo farmaceutą.